شیوه نامه اجرایی برنامه نیازسنجی سلامت جامعه

شیوه نامه اجرایی برنامه نیازسنجی سلامت جامعه

فرمت: pdf  تعداد صفحات:88

فهرست مطالب

• مقدمه
• پيشينه علمی در ايران و جهان
• پيشينه اجرايی در ستاد وزارتی و معاونت های بهداشتی دانشگاه ها
• منطق و چارچوب مورد توافق در طراحی برنامه
• روند طراحی برنامه
• مراحل اجرای برنامه در سطوح مختلف شبكه
• منابع
• پيوست 1: جدول وضعيت اجرای برنامه نيازسنجی در دانشگاه ها
• پيوست 2: فرآيند اجرايی ابلاغ برنامه
• پيوست 3: چارچوب ابلاغ و فرم ها
• پيوست 4: فهرست استاندارد شده نيازها
• پيوست 5: نمای گردش كار برنامه از سطح شهرستان تا وزارتخانه
• پيوست 6: نامه ابلاغ شيوه نامه اجرايی برنامه نيازسنجی سلامت جامعه

مقدمه

سلامت به معنای وسعت توانمندی يك فرد يا گروه برای توسعه خواست ها و رفع نيازها و نيز برای تغيير يا سازش با محيط است . سلامت درون موقعيت های زندگی روزانه افراد و توسط آن ها خلق می شود و دوام می يابد، جايي كه ياد می گيرند، كار می كنند، تفريح می كنند و عشق می ورزند.

ارتقای سلامت نيز حالتی است كه در آن مردم قادر باشند ذهن و جسم شان را تازمانی كه ممكن است، در شرايط ايده آل حفظ كنند . يعنی مردم بدانند : چگونه سلامتی شان ر ا حفظ كنند، تحت شرايطی زندگی كنند كه رعايت شيوه زندگی سالم عملی باشد و قدرت تصميم گيری در خانه، جامعه و در دنيايی كه در آن زندگی می كنند را داشته باشند.

ارتقای سلامت نيازمند مشاركت مردم است . مشاركت در ارتقای سلامت، فرآيندی است كه در آن اعضای يك جامعه نيازه ای سلامتی شان را تعيين كنند؛ توجه نمايند كه چگونه می توانند با اين نيازها روبرو شوند؛ به طور گروهی در مورد اولويت هايشان تصميم بگيرند و با هم برای نيل به اهداف طراحی شده بر اساس حمايت مقتضی مداخله كنند.

توسعه مشاركت مردم در فرآيند تأمين و ارتقای سلامت، نيازمند توجه ويژه به برنامه ريزی مبتنی بر نيازهای جامعه است كه با تعيين نيازهای سلامت آغاز شده و با طراحی مداخلات مناسب اجرايی در خصوص علل رفتاری و غير رفتاری آن نيازها با مشاركت مردم، ارايه دهندگان خدمت و برنامه ريزان حوزه نظام سلامت تكميل می گردد.

از طرف ديگر برنامه نيازسنجی سلامت جامعه به مردم و دست اندركاران نظام سلامت كمك می كند كه به درك بهتری درباره ی نيازهای خود و جوامع شان برسند تا بتوانند در راستای برنامه خود مراقبتی اجتماعی، اقدامات مورد نياز برای رسيدن به بالاترين سطح سلامت را انجام دهند.

در واقع، چگونگی طراحی و توفيق برنامه های تحول در حوزه بهداشت نيازمند تعيين دقيق نيازهای مردم با توجه به موارد زير است:

• دخالت مستقيم مردم در تعيين نيازها و مداخله در رفع آن ها
• در نظر گرفتن واقعيت های زندگی روزانه مردم و كارهای جاری آن ها
• توجه به نگرش مردم و باورها و شيوه های زندگی آن ها
• لحاظ نمودن نظرات ارايه دهندگان خدمت و برنامه ريزان
• نگرش و رضايتمندی مردم در خصوص برنامه های جاری حوزه بهداشت
• نيازهای مغفول مانده مردم در مجموعه برنامه های حوزه بهداشت

مجموعه ای كه پيش رو داريد به عنوان راهنمايی برای اجرای برنامه نيازسنجی سلامت جامعه تدوين و گردآوری شده است ، با اين اميد كه موجب ارتقای مديريت برنامه ها در سيستم ارايه خدمات بهداشتی درمانی كشور گردد.

در اينجا بر خود لازم می داند كه از پيگيری های مجدانه دكتر احمد كوشا معاون محترم فنی حوزه معاونت بهداشت و دكتر شهرام رفيعی فر مديركل محترم دفتر آموزش و ارتقای سلامت از عملياتی شدن اين برنامه در كشور قدردانی و از تلاش ارزشمند دكتر مجيد توكلی و اعضای محترم كميته كشوری تدوين شيوه نامه نيازسنجی سلامت در طراحی و تدوين اين مجموعه تشكر نمايم.

پيشينه علمی در ايران و جهان

بررسی و شناخت نيازها ، مهم ترين و اولين گام در برنامه ريزی در همه سازمانها است كه با افزايش انطباق برنامه ها با نيازهای جامعه ، موجب افزايش كارايی و اثربخشی آنها می گردد. نيازسنجی به عنوان يكی از مؤلفه های مهم در بسياری از حوزه ها كه بابرنامه ريزی سروكار دارند از ديرباز مورد توجه بوده است . برنامه ريزان هر سيستمی ناگزيرند برای تدوين برنامه و طرح های خويش، دلايل قانع كننده ای داشته باشند.بنابراين كليه تصميمات در خصوص تعيين اهداف، محتوای برنامه ها و استفاده از سايرمنابع و امكانات محدود، تابعی از مطالعات نيازسنجی است.

بررسی ها نشان می دهد كه نيازسنجی در ارتباط با خدمات اجتماعی و بهداشت ازجايگاه ويژه ای برخوردار است . زيرا در اين حوزه ها، نياز به عنوان يك اصل زيربنايی كه روشنگر نوع خدمات مورد نظر و جمعيتی كه بايد آن خدمات را دريافت كنند، مورد پذيرش است . با تشخيص نيازها قبل از انتخاب هر نوع راه حل، می توان بر ميزان كارايی و اثربخشی برنامه ها در سيستم بهداشت و درمان افزود(Wagargah,2003).

نياز مفهومی چند بعدی است كه درك كامل آن مستلزم جامع نگری است. با اين حال كامل ترين تعريف ارائه شده در مورد نياز، تحليل شكاف يا فاصله وضعيت موجود با وضعيت مطلوب و يا آنچه هست با آنچه بايد باشد، است.(Bowil & patric،1981)وجه تمايز نياز با نيازسنجی، اولويت بندی كردن نيازها پس از استخراج آن ها در نيازسنجی است. لذ ا نيازسنجی فرايندی نظام دار برای شناسايی فاصله بين وضع موجود با وضع مطلوب يا آنچه بايد باشد با آنچه هست و نهايتاً تعيين اولويت ها برای اقدام و اجراست.

طبقه بندی نيازها:

نياز از جنبه های گوناگون طبقه بندی می شود:

الف) از نظرحوزه و دامنه:

• نيازهای استاندارد : نيازهای كه بيانگر وضع مطلوب است و رسيدن سيستم به يك وضع مطلوب مستلزم تحقق آن هاست.
• نيازهای هنجاری: فاصله بين وضع موجود و استانداردهای تعيين شده است.
• نياز مقايسه ای: نيازی است كه در مقايسه با نمونه مشابه معنا پيدا می كند.

ب) از نظر موقعيت:

• نيازهای پنهان : نيازی كه در اثر مطالعه و جستجوی كارشناسان وصاحب نظران شناخته می شود.
• نياز احساس شده: نيازی است كه با مفهوم خواست مترادف است.
• نياز ابراز شده: عبارت است از آنچه كه فرد تقاضا می كند.

ج) از نظر عينيت:

مزلو( 1954 ) پنج نوع نياز را در يك سلسله مراتب به ترتيب اولويت بيان می كند:

1. نيازهای فيزيولوژيك
2. نيازهای تأمين و ايمنی
3. نيازهای اجتماعي
4. نيازهای منزلت و احترام
5. نيازهای خوديابی و كمال

از نظر مزلو تا زمانی كه اين نيازها ارضاء نشوند، انسان از نظر جسمانی و روانی سالم نخواهد بود.

د) از نظر منبع تعيين نياز:

• نيازهای استقرايی : نيازی است كه منبع تعيين و شناسايی آن خردترين سطح در يك سيستم باشد.
• نيازهای قياسی : نيازی است كه منبع تعيين و شناسايی آن كلان ترين سطح در يك سيستم باشد.

ه) از نظر زمان:

• نياز كوتاه مدت: نيازهايی كه بايد در مدت زمان كوتاهی و فوراً برآورده شوند.
• نيازهای بلندمدت: نيازهايی كه بايد در بلند مدت برای رفع آن اقدام شود.(Yarmohammadian & Bahrami, 2005)

نيازسنجی سلامت:

نيازسنجی سلامت روشی است كه در آن مسايل و مشكلات بهداشتی مردم به طور واقعی و از نزديك بررسی و شناسايی شده و اين مسايل برطبق معيارهايی كه منجر به ارتقای بهره وری شوند، اولويت بندی شده و جهت اجرا انتخاب می شوند.(Abbaszadegan & Torkzadeh, 2001)علی رغم اهميت نيازسنجی سلامت دراستفاده بهينه از منابع متأسفانه در بسياری از كشورهای در حال توسعه انجام اين مهم بر اساس مبانی علمی انجام نمی شود و بيشتر بر اساس سليقه افراد با نفوذ و در رأس قدرت مانند متخصصين و كاركنان محلی يا بالاتر انجام می شود . در ايران نيز حلقه مفقوده نيازسنجی در نظام برنامه ريزی آموزش پزشكی و بهداشتی، به طور جدی نتايج برنامه های آموزشی را تهديد می كند. در صورتی كه پيروی از يك طرح الگوی علمی مشخص باعث تسهيل و افزايش دقت و اعتبار نيازسنجی می شود(Allaeddiny, 2001).

اگرچه شناسايی نيازها و سنجش دقيق آن ها برای افزايش و بهبود سطح كيفيت آموزش پزشكی و بهداشت امری ضروری و اساسی است اما طرح ريزی و اجرای پروژه های نيازسنجی در هر سطح مستلزم پيروی از يك طرح و الگوی عملی مشخص است كه برای رسيدن به آن بايد بدانيم چگونه و با چه روش ها و الگوهايی می توان آن رامشخص نمود.(Yarmohammadian, Bahrami, & Abary,2004).

ادامه مطلب رابادانلود فایل پیوستی مشاهده کنید: